Anegdoty o naukowcach
Naukowcy często byli niewiarygodnie barwnymi postaciami, których życiorysy dla niejednego młodego badacza stanowią źródło inspiracji i są budzą salwy szczerego śmiechu. Bardzo chciałbym, aby poniższe zestawienie stanowiło coś więcej niż tylko garść wesołych historyjek, dlatego w każdej anegdocie zamieszczam odnośniki do szczegółowych informacji na temat tych ludzi (w zależności od dostępności linki do polskiej lub angielskiej Wikipedii).
5th Solvay Conference on Physics - Bruksela, 1927 (zobacz film) A. Piccard, E. Henriot, P. Ehrenfest, Ed. Herzen, Th. De Donder, E. Schrödinger, J.E. Verschaffelt, W. Pauli, W. Heisenberg, R.H. Fowler, L. Brillouin, Siedemnastu spośród dwudziestu dziewięciu uczestników zostało w późniejszych latach laureatami Nagrody Nobla. Jedyna w tym gronie kobieta, Maria Skłodowska-Curie, otrzymała dwie. |
Ostatnio dodane (razem 79):
25/06/2008 - 2 x Sir John Joseph Thomson (źródło)
23/06/2008 - 2 x Lise Meitner (źródło)
18/06/2008 - 2 x Egon Wiberg (źródło)
- Jeśli zechcesz dodać kilka słów od siebie możesz napisać komentarz.
A
Ampére, André Marie (fizyk)
André Marie Ampére (1775-1836) miał dwa koty - dużego i małego - które bardzo lubił. Przeszkadzały mu jednak ciągłym drapaniem do drzwi, więc w końcu wpadł na doskonały pomysł. Kazał wywiercić dla kotów dwa otwory w drzwiach: jeden duży - dla dużego, drugi mały - dla mniejszego.
André Marie Ampére (1775-1836), stwierdziwszy pewnego razu brak zegarka, wysłał list do przyjaciela, u którego spędził ostatni wieczór. Zapytywał w nim, czy przypadkiem nie zostawił u niego zegarka. Adresat, przeczytawszy list, zobaczył w postscriptum: “Przed chwilą znalazł się mój zegarek, więc nie trudź się poszukiwaniem.”
Gdy André Marie Ampére (1775-1836) był na przyjęciu u znajomych rozpętała się paskudna ulewa. Gospodarze, wiedząc, że gość ma dość daleko do domu zaproponowali mu nocleg. Ampére chętnie przystał na propozycję po czym, gdy gospodarze zajęli się ścieleniem łóżek gdzieś zniknął.
Po dłuższym czasie usłyseli dzwonek. W drzwiach zobaczyli przemoczonego do
suchej nitki Ampére’a.
“Gdzie Pan był?” - zapytali z nieskrywanym zdziwieniem.
“W domu, po piżamę.” - odparł spokojnie Ampére.
B
Banach, Stefan (matematyk)
Stefan Banach (1892-1945) nie znosił dostosowywać się do formalnych procedur akademickich, więc gdy zarzucono mu, że będąc znany na całym świecie ze swoich osiągnięć naukowych nie ma doktoratu, to zaproponowano mu zdawanie egzaminu – Banach jednak odmówił. Więc jego koledzy wymyślili podstęp. Na samą pracę doktorską wzięli niepublikowaną publikację Banacha, a egzamin… Banach był entuzjastą dyskusji naukowych, w związku z tym, jak usłyszał, że jest grupa osób, która chce przedyskutować z nim szereg problemów, niesłychanie się zapalił. Po przybyciu na spotkanie z tą grupą z zapałem odpowiadał na wszystkie pytania i bardzo był zdziwiony, gdy następnego dnia się dowiedział, że właśnie zdał egzamin doktorski.
Tuż przed wybuchem wojny do Stefana Banacha (1892-1945) do Lwowa przyjechał John von Neumann, aby nakłonić go do emigracji do USA. Miał ze sobą czek, podpisany przez Norberta Wienera, na którym tenże postawił tylko jedną cyfrę: „1”, a Banach miał dopisać za tą „1” tyle zer, ile tylko zechce. A ten odpowiedział spokojnie, że nie zna liczby zer, które by mu zrekompensowały Polskę, Lwów i Kawiarnię Szkocką.
Podczas odbywającego się w 1983 roku w Warszawie Międzynarodowego Kongresu Matematyków kilku matematyków z zagranicy zobaczyło na tramwaju napis „Banacha”. Koniecznie chcieli tę ulicę zobaczyć, pojechali więc tym tramwajem, a gdy dojechali na pętlę, zobaczyli tam sporej wielkości niezabudowany teren. Stwierdzili wówczas zgodnie, że nie jest to “ulica Banacha”, a raczej “przestrzeń Banacha”.
Bloembergen, Nicolaas (fizyk)
Kiedy w 1964r amerykanin Charles Townes (1915-…) otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki za skonstruowanie lasera rubinowego, ofiarował żonie na pamiątkę kosztowny rubin.
Gdy potem w roku 1981 laureatem nagrody został Nicolaas Bloembergen (1920-…), odkrywca lasera trójpoziomowego, jego żona upomniała się o odpowiedni klejnot, powołując się na przykład Townesa.
“Moja droga, jeśli tak bardzo chcesz, to jestem skłonny pójść w ślady Townesa. Muszę cię jednak ostrzec, że mój laser pracuje na cyjanku.” - odparł Bloembergen.
Bohr, Niels Henrik David (fizyk)
Definicja eksperta wg Nielsa Bohra (1885-1962):
“Ekspert to człowiek, który w bardzo wąskiej dziedzinie zrobił wszystkie możliwe błędy.”
Nad drzwiami swojego wiejskiego domu Niels Bohr (1885-1962) powiesił podkowę, która jakoby przynosi szczęście. Jeden z gości zapytał zdziwiony:
“Czyżby pan, taki wielki uczony, wierzył, że podkowa przynosi szczęście?”
“Nie” - odpowiedział Bohr - “Ale powiedziano mi, że podkowa przynosi szczęście także tym, którzy w to nie wierzą.”
Niels Bohr (1885-1962) tak wspominał odwiedziny Alberta Einsteina w Kopenhadze:
“Gdy przyjechał do Kopenhagi, naturalnie pojechałem przywieźć go ze stacji kolejowej. W tym czasie Margrethe i ja mieszkaliśmy u mojej mamy (…) Ze stacji jechaliśmy tramwajem i rozmawialiśmy z takim ożywieniem o różnych sprawach, że przejechaliśmy o wiele za daleko. Wobec tego wysiedliśmy i pojechaliśmy z powrotem. Tym razem również minęliśmy właściwy przystanek. Nie pamiętam ile przystanków, ale jeździliśmy w tę i z powrotem, ponieważ Einstein był naprawdę zainteresowany (…) w każdym razie jeździliśmy tramwajem w jedną i w drugą stronę. Co o nas myśleli ludzie, to inna sprawa.”
Gdy jednego razu Niels Bohr (1885-1962) wykładał na konferencji o zawiłościach budowy bomby atomowej wszyscy byli sfrustrowani. Bohr mówił jak zwykle mało zrozumiale, urywanymi zdaniami, mieszaniną duńskiego, niemieckiego i angielskiego (niektórzy mówili na specyficzny język Bohra - bohrish). Prawą ręką trzymał kredę, którą pisał na tablicy a w lewej gąbkę, którą niemal natychmiast ścierał. W pewnej chwili jeden z naukowców krzyknął:
“Bohr proszę oddaj gąbkę” - i dalej wzory pozostawały na tablicy.
Niels Bohr (1885-1962) był nałogowym fajczarzem. Charakterystyczne dla Bohra było to, że miał nieustanne kłopoty z “uruchomieniem” swej fajki. Kiedy bowiem zapalił już zapałkę i zbliżał do cybucha, by rozżarzyć tytoń, przychodziła mu do głowy jakaś nowa idea, którą chciał się natychmiast podzielić z rozmówcą. Zastygał więc z palącą się zapałką w ręku, aż zgasła lub zaczynała go parzyć w rękę. Brał więc nową zapałkę i zabawa zaczynała się od nowa. Świadomi tych kłopotów, współpracownicy Bohra przy każdej okazji obdarowywali go największymi pudełkami zapałek, których mu stale brakowało, bo zużywał ich tysiące.
Pod koniec życia Niels Bohr (1885-1962) unikał trudnych pytań zadawanych mu przez studentów. Znalazł na to zresztą znakomity sposób. Podczas wykładu, gdy ktoś ze słuchaczy próbował zapędzić słynnego fizyka w “kozi róg”, naukowiec brał pudełko zapałek i udając, że chce zapalić wygasłą fajkę, niby przypadkowo rozsypywał zapałki po podłodze. Następnie dłuższy czas poświęcał na zbieraniu zapałek nie przerywając wywodu. Miał to taki skutek, że nikt (włącznie z pytającym) nie wiedział, czy wypowiedziane w trakcie tego zamieszania słowa profesora dotyczyły pytania, czy też nie.
Niels Bohr (1885-1962) w trakcie czytania szczególnie skomplikowanej teorii z fizyki (konkretnie chodziło o pracę Diraca leżącą u podstaw odkrycia pozytonu), Niels Bohr ironicznie stwierdził, że mogłaby być szczególnie przydatna w charakterze pułapki na słonie:
“Trzeba tylko przybić gwoździem afisz z tą teorią na drzewie w dżungli. Jestem przekonany, że każdy przechodzący obok słoń (zwierzę znane przecież z wielkiej mądrości), zatrzymywałby się natychmiast i próbował ją zgłębić. Zanim zrozumiałby o co w niej chodzi, można by go zapakować i dostarczyć do zoo w Kopenhadze.”
C
Chadwick, James (fizyk)
James Chadwick (1891-1974) został fizykiem przez przypadek. Kiedy zdawał egzamin na wyższe studia matematyczne na uniwersytecie w Manchesterze, przez pomyłkę usiadł na ławce dla kandydatów na przyszłych fizyków. Dopiero po zdanym egzaminie zdał sobie z tego sprawę. Był jednak tak nieśmiały, że wstydził się przyznać do pomyłki egzaminatorom.
D
Dalton, John (fizyk, chemik)
John Dalton (1766-1844) przewodniczył kiedyś zebraniu naukowemu. Ktoś czytał mało interesującą pracę. Kiedy prelegent skończył, Dalton jako przewodniczący podsumował:
“A więc panowie, pozwolę sobie stwierdzić, że ten wykład był na pewno bardzo interesujący dla tych, których mógł zaciekawić.”
Darwin, Charles (biolog)
Charles Darwin (1809-1882) został kiedyś zaproszony na obiad. Przy stole jego sąsiadką była piękna młoda dama.
“Panie Darwin“ - zwróciła się do niego dama - “Twierdzi pan, że człowiek pochodzi od małpy. Czy mnie również to dotyczy?”
“Oczywiście.” - odpowiedział uczony - “Lecz pani nie pochodzi od zwykłej małpy, ale od czarującej.”
Dedekind, Richard (matematyk)
Richard Dedekind (1831-1916) jeszcze za życia przeczytał w jednym z informatorów naukowych, że umarł 4 września 1899 roku. Dowiedziawszy się o tym Dedekind napisał do wydawcy:
“Jestem bardzo wdzięczny za pamięć o mnie. Proszę jednak łaskawie zwrócić uwagę na to, że data mojej śmierci została podana niezbyt precyzyjnie”.
Dirac, Paul (fizyk)
Paul Dirac (1902-1984) był znany z precyzyjnego jezyka. Pewnego dnia na Uniwersytecie w Toronto Dirac miał wykład, po którym chairman poprosił uczestników o zadawanie pytań wykładowcy. Pewien profesor podniosł rekę i rzekł:
“Profesorze Dirac, nie rozumiem, jak pan wyprowadził ten wzór w górnym lewym rogu tablicy.”
Gdy Dirac milczał, chairman zapytał:
“Dlaczego pan nie odpowiada?”
Na to Dirac: “To było stwierdzenie, a nie pytanie.”
Paul Dirac (1902-1984) był naukowym samotnikiem, człowiekiem niezwykle małomównym, skromnym i nie dbającym o rozgłos. Podobno przyczyną było to, że jego ojciec, który pochodził z rodziny francuskojęzycznej, zmuszał dzieci do rozmawiania w domu po francusku. Dirac zaś nie potrafił mówić po francusku, więc milczał. Już jako sławny fizyk Dirac udzielił wywiadu pewnemu dziennikarzowi w Ameryce, który potem napisał, że powitalne “proszę wejść” przy drzwiach było jednym z najdłuższych zdań w całym wywiadzie. Dirac zachowywał się tak, jakby miał mnóstwo czasu, a jego najważniejszym zadaniem było wyglądanie przez okno.
“Profesorze, czy mógłby pan objaśnić mi swoje badania?” - pyta dziennikarz.
“Nie.” - pada odpowiedź.
“Czy chadza pan do kina?”
“Tak.”
“A kiedy był pan ostatnio w kinie?”
“W 1920 roku.”
Pewnego razu żona Paula Diraca (1902-1984) organizowała w domu przyjęcie i zapytała, czy ma jakichś doktorantów, których mógłby zaprosić. Dirac odpowiedział:
“Miałem jednego, ale zmarł.”
Dirichlet, Johann (matematyk)
Matematyk Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet (1805-1859) ożenił się z Rebekką Mendelssohn, siostrą bardzo sławnego kompozytora Felixa Mendelssohna.
Dirichlet nie znosił pisania listów. Zrobił tylko raz w życiu wyjątek, gdy urodziło mu się pierwsze dziecko. Wysłał wówczas do teścia taki list: “2+1=3″.
E
Einstein, Albert (fizyk)
W początkach naukowej kariery Alberta Einsteina (1879-1955) pewien dziennikarz spytał panią Einstein, co myśli o swoim mężu.
“Mój mąż to geniusz! On umie robić absolutnie wszystko, z wyjątkiem pieniędzy.”
Zapytano pewnego razu Alberta Einsteina (1879-1955), w jaki sposób pojawiają się odkrycia, które przeobrażają świat. Wielki fizyk odpowiedział:
“Bardzo prosto. Wszyscy wiedzą, że czegoś zrobić nie można. Ale przypadkowo znajduje się jakiś nieuk, który tego nie wie. I on właśnie robi odkrycie.”
Albert Einstein (1879-1955) przyjaźnił się ze słynnym pianistą, Arturem Schnablem, który mu nieraz akompaniował do gry na skrzypcach. Pewnego razu wykonywali razem jakąś trudną sonatę Mozarta. Einstein miejscami fałszował, na co Schnabel kilkakrotnie zwracał mu uwagę. W końcu stracił
cierpliwość.
“Alez nie tak, Albercie!” - zawolał waląc pięścią w klawisze. - “To idzie tak - raz, dwa, trzy, raz, dwa, trzy. Na miłość boską, czy ty nie potrafisz liczyć?”
Lekarze zabronili Albertowi Einsteinowi (1879-1955) palenia, ale uczony nie potrafił się wyrzec tego nałogu.
“Która to z kolei dziś fajka?” - pyta stroskana żona.
“Pierwsza.”
“Jak to pierwsza? Przecież przed chwilą widziałam…”
“No, wiec druga.”
“Wykluczone. Co najmniej czwarta.” - nie daje za wygraną żona.
“Ależ moja droga.” - śmieje się Einstein.” - Przecież mi nie wmówisz, że jesteś w
matematyce mocniejsza ode mnie.”
Erdős, Paul (matematyk)
Pewnego dnia Paul Erdős (1913-1996) spotkał jakiegoś matematyka i zapytał go skąd pochodzi. Odpowiedź brzmiała:
“Z Vancouver.”
“A zatem musi Pan znać mego dobrego przyjaciela Elliota Mendelsona!”
Po chwili ciszy przyszła taka odpowiedż:
“To ja jestem twoim dobrym przyjacielem Elliotem Mendelsonem.”
F
Faraday, Michael (fizyk, chemik)
Po jednym z odczytów Michaela Faradaya (1791-1867) o indukcji elektromagnetycznej ówczesny minister zapytał go:
“Cóż za praktyczne korzyści przyniesie to pańskie odkrycie?”
“Tego jeszcze nie wiem.” - odparł Faraday - “Ale mogę pana zapewnić, że wkrótce będzie pan z tego ściągał podatki.”
Franck, James (fizyk)
Amerykański fizyk niemieckiego pochodzenia James Franck (1882-1964), laureat Nagrody Nobla w roku 1925, opowiadał następującą historyjkę:
“Przyśnił mi sie raz nieboszczyk Carl Runge, więc go pytam, czy na tamtym świecie wszystko wiedzą z fizyki. A na to Runge: ‘Ma się prawo wyboru - albo można wiedzieć wszystko, albo też tyle, ile się wiedziało na Ziemi. Ja osobiście wybrałem to drugie. Przecież musi być piekielnie nudno, gdy się już wszystko wie…’”
H
Helmholz, Hermann (lekarz, fizyk)
Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholz (1821-1894) twierdził, że każda kropla alkoholu niszczy jeden pomysł naukowy.
Zapytany, co o tym sadzi, Bayer odparl:
“Owszem, ale dwa litry piwa sie nie licza.”
Hieber, Walter (chemik)
Walter Hieber (1895-1976) miał zamiar podyktować coś sekretarce, ale ta była akurat zajęta.
“Co pani pisze?” - spytał Hieber.
“To dla pana, profesorze.”
“Ach, tak. To w takim razie kiedy indziej. Nie będę przeszkadzał sam sobie.”
Hilbert, David (matematyk)
O poczuciu humoru wsród ludzi nauki świadczy nastepująca definicja “punktu widzenia” podana przez Davida Hilberta (1862-1943) - jednego z najwybitniejszych matematyków XX w.
“Każdy człowiek ma jakiś ograniczony horyzont swej wiedzy i zainteresowań. Kiedy horyzont ten zaczyna się stopniowo kurczyć i w koncu redukuje się do punktu, jest to własnie punkt widzenia.”
Davida Hilberta (1862-1943) zapytano raz o jednego z jego byłych uczniów.
“Ach, ten” - przypomniał sobie Hilbert. - “Został poetą. Na matematyka miał za mało wyobraźni.”
David Hilbert (1862-1943) był typem uczonego, który powoli ale systematycznie idzie do celu, osiągajac bardzo głębokie rezultaty, niedostępne dla innych. Krąży o nim taka opowiastka. Pewnego dnia wykładajac, stwierdził, że pewien fakt jest trywialny i nie wymaga uzasadnienia, po czym kontynuował wykład. Ale po kilku minutach jeden ze słuchaczy oświadczył, że on nie rozumie dlaczego ów fakt zachodzi, w związku z czym to nie jest coś trywialnego. Hilbert zaczął myśleć przy tablicy, po pięciu minutach wyszedł i zaszył się w swoim gabinecie. Wrócił po poł godziny z rozpromienionym obliczem i oświadczył:
“Jednak miałem rację - ten fakt jest trywialny” i bez żadnych dodatkowych komentarzy kontynuował wykład.
I
Infeld, Leopold (fizyk)
Leopold Infeld (1898-1968) gdy organizował Instytut Fizyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie to odwiedził Mariana Mięsowicza w jego mieszkaniu w Krakowie i zaproponował mu przeniesienie do Warszawy. Chcąc się wykręcić Mięsowicz powiedział:
“Ja mam w Krakowie cały zespół współpracowników, których nie mogę opuścić.”
Infeld odrzekł:
“To żadna trudność, przeniesiemy do Warszawy wszystkich, których pan będzie potrzebował.”
Ale sprytny Mięsowicz podszedł do okna, a mieszkał tuż przy rynku i wskazał wieżę Kościoła Mariackiego.
“Ale ja mam tu wspaniały widok, którego nie chcę stracić.”
Infeld odrzekł:
“No tak, tego widoku nie możemy przenieść do Warszawy.”
Leopold Infeld (1898-1968) wszystko chciał załatwiać, zaczynając od najwyższego szczebla. Podczas wizyty w Warszawie wybitnego fizyka austriackiego Victora Weisskopfa Infeld postanowił z nim iść do kina. Gdy przy kasie było kilka osób Infeld przyzwyczajony do rozmowy z najwyższymi władzami przedstawił się bileterce i zażądał widzenia z dyrektorem kina. Na odpowiedź, że dyrektora nie ma zaczął głośno besztać personel za nieporządek i brak dyscypliny. Weisskopf obserwował tę niezrozumiałą scenę i gdy dowiedział się o co chodzi, rzekł:
“Przecież przy kasie nie ma tłoku i zapewne są jeszcze bilety.”
Infeld zreflektował się i ze śmiechem podszedł do kasy.
J
Jacobi, Carl (matematyk)
Jeden z uczniów niemieckego matematyka Karola Gustawa Jacobiego (1804-1851) był bardzo zdolny, doskonale wszystko pojmował, nie potrafił jednak podjąć samodzielnej pracy. Kiedy profesor robił mu z tego powodu wyrzuty, student odpowiadał:
“Jakże mogę pracować samodzielnie, kiedy jeszcze nie umiem wszystkiego.”
Na to Jacobi:
“A gdyby panu zaproponowano żeniaczkę, czy też by pan odparł, ze nie zna pan jeszcze wszystkich dziewcząt?”
K
Kartezjusz - Descartes, Rene (filozof, matematyk, fizyk)
Spytano kiedyś Kartezjusza (Rene Descartes 1596-1650):
“Co jest więcej warte: wielka wiedza czy wielki majątek?”
“Wiedza.” - odpowiedział Kartezjusz.
“Jeśli tak, to dlaczego tak często widzi się uczonych pukających do drzwi
bogaczy, a nigdy odwrotnie?”
“Ponieważ uczeni znają dobrze wartość pieniędzy, a bogacze nie znają wartości
wiedzy.” - odparł Kartezjusz.
L
Leibnitz, Gottfried Wilhelm (matematyk)
Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) pewnego razu przepływał przez rzekę w towarzystwie przewoźnika.
Podstępnie wypytywał go, czy coś wie o matematyce, filozofii i astronomii.
Zniecierpliwiony przewoźnik odpowiedział, że nie nie wie o tych naukach, uczony
zaś stale podkreślał, że na zgłębianiu tych nauk stracił trzy czwarte swojego
życia. W pewnym momencie łódka zawadziła o przeszkodę i wywróciła się.
“Umiecie pływać?!” - krzyknął przewoźnik do uczonego.
“Nie umiem!” - wołał przestraszony Leibniz.
“To trzymajcie się moich pleców, bo stracicie naraz wszystkie cztery czwarte
swego życia!”
Lichtenberg, Georg Christoph (matematyk, przyrodnik)
Ktos zapytal niemieckiego uczonego Krzysztofa Lichtenberga (1742-1799):
“Czy mogłby mi pan wyjaśnic różnicę między czasem a wiecznością?
“Niestety, to niemożliwe. Wprawdzie ja mam dość czasu na wyjaśnienie, ale panu nie wystarczy wieczności na zrozumienie.”
Lorentz, Hendrik Antoon (fizyk)
Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928) był cichy, spokojny, dość wątły i bardzo późno nauczył się mówić. Już jako 18-latek ukończył z wyróżnieniem studia matematyczne i fizyczne na Uniwersytecie w Lejdzie. Na końcowym egzaminie z matematyki egzaminator uznał wprawdzie, że Lorentz wypadł wystarczająco dobrze, żeby zaliczyć, ale wyraził pewne rozczarowanie poziomem jego przygotowania. Później jednak wyszło na jaw, że egzaminator przez pomyłkę uznał, iż to jest egzamin doktorski.
M
MacDiarmid, Allan (chemik)
Pewnego dnia jeden z doktorantów Allana MacDiarmid’a (1927-2007), Marc Druy, skondensował niechcący dosyć niebezpieczny wybuchowy związek. Powstała panika. Policja uniwersytecka odgrodziła laboratorium od reszty budynku, stawiając specjalne warty. Usunięcie niebezpiecznego związku wymagało ostrożnego przeniesienia reaktora chemicznego do wyciągu i otworzenia zaworu. MacDiarmid postanowił zrobić to sam. Ubrany w fartuch laboratoryjny, grube rękawice i w plastikowej osłonie na twarzy, bez maski gazowej wszedł w pole rażenia. Nagle zawahał się, cofnął i zażądał dziennika laboratoryjnego o twardych okładkach. MacDiarmid zgrabnie wsunął sobie dziennik za pasek spodni, pouczając obecnych powiedział:
“W chwilach krytycznych naukowiec powinien w pierwszym rzędzie chronić swą męskość.”
Meitner, Lise (fizyk jądrowa)
Po odkryciu nowego pierwiastka radioaktywnego o liczbie atomowej 91 nazwanego Protaktynem Lise Meitner (1878-1968) zwolniono z obowiązku przedstawienia pracy habilitacyjnej. Wykład inauguracyjny nosił tytuł: “Znaczenie promieniotwórczości dla promieni kosmicznych”. Wydawnictwo akademickie uznało, że skoro autorką pracy jest kobieta to widocznie wkradł się błąd i nadano tytuł: “O znaczeniu promieniotwórczości dla promieni kosmetycznych”.
Lise Meitner (1878-1968) byłą szczupła, niska i nieśmiała. Pewnego razu zaprosiła grupę przyjaciół na przyjęcie urodzinowe. Jednym z gości był znany chemik Adolf von Baeyer. Był on do tego stopnia otyły, że jak sam żartował, ogromny brzuch uniemożliwiał mu zobaczenia stóp. Baeyer zadał gospodyni pytanie:
“Proszę powiedzieć, które to są pani urodziny, a ja wyjawię, ile ważę.”
Lise odrzekła:
“To bardzo niesprawiedliwy handel wymienny, Pan przecież może zeszczupleć, a ja nie mogę stać się młodsza.”
Mendelejew, Dimirij (chemik)
Dmitrij Mendelejew (1843-1907) lubił w wolnych chwilach oprawiać książki, robić torby i walizki. Pewnego razu, gdy kupował na rynku potrzebne mu surowce, ktoś zapytał sprzedawcę:
“Kto to jest?”
“Jak to, przecież wszyscy go znają!” - odpowiedział sprzedawca - “To znany kaletnik, Mendelejew.”
N
Nernst, Walther (chemik)
Walther Nernst (1864-1941), lubił ubarwiać wykłady anegdotami.
Zwykł na przykład mawiać:
“Pierwszą zasadę termodynamiki znaleźli trzej fizycy: Mayer, Joule i Helmholtz. Druga została sformułowana przez dwóch fizyków: Clausiusa i Thomsona. Trzecią zasadę odkryłem sam. Jak więc widać czwarta zasada dynamiki nie może istnieć.”
Nernst pomylił się. Lars Onsager (1903-1976) odkrył tak zwaną czwartą zasadę termodynamiki, co przyniosło mu Nagrodę Nobla z chemii w 1968 roku.
Newton, Isaac (fizyk, matematyk, astronom)
Sir Isaac Newton (1642-1727) otrzymał tytuł Lorda za zasługi dla nauki. Przez 26 lat nudził się na posiedzeniach Izby Lordów. Tylko raz poprosił o głos, co wywołało sensację wśród obecnych.
“Panowie” - zwrócił się do zebranych - “Jeśli nie będą panowie mieć nic przeciwko temu, to prosiłbym o zamknięcie okna. Bardzo wieje i boję się, że się przeziębię.”
Po czym z godnością zajął swoje miejsce.
Zapytano raz Sir Isaaca Newtona (1642-1727), czy dużo czasu zajęło mu sformułowanie odkrytych przez niego praw. Uczony odpowiedział:
“Odkryte przeze mnie prawa są bardzo proste. Formułowałem je szybko, ale przedtem bardzo długo myślałem.”
Historia dotyczy zaprzyjaźnionego z Sir Isaac Newtonem (1642-1727) uczonego, o którym wiadomo było,
że jest ateistą. Człowiek ten przyszedł do domu sławnego naukowca w momencie, gdy ten kończył
budowę skomplikowanego modelu Układu Słonecznego. Mężczyzna zobaczył maszynę i
z zachwytem stwierdził:
“Jakie to piękne…”
Po chwili zaczął kręcić korbką,
uruchamiając urządzenie i powodując, że “planety” zaczęły się poruszać.
“Kto to stworzył?” - pyta znajomy - ateista.
“Nikt.” - odpowiada Newton i wraca do wcześniej wykonywanych czynności.
“Chyba źle mnie usłyszałeś, kto zrobił tę maszynę?” - ponawia pytanie mężczyzna.
“Już ci powiedziałem, nikt.”
Przyjaciel Newtona przestał kręcić korbką i lekko zdenerwowany zwrócił się do
niego:
“Słuchaj Isaac, ta wspaniała maszyna musiała być przez kogoś zrobiona. Nie mów mi, że przez nikogo, bo nie uwierzę”.
Newton przestał pisać, wstał, spojrzał na przyjaciela i stwierdził:
“Czyż to nie dziwne? Mówię ci, że nikt nie zrobił tej prostej zabawki, a ty mi nie
wierzysz. A przecież przyglądając się właśnie Układowi Słonecznemu - tej
skomplikowanej cudownej maszynie - równocześnie śmiesz mówić, że nikt jej nie
stworzył. Ja w to nie uwierzę”.
Nollet, Jean Antoine (fizyk)
Jean Antonine Nollet (1700-1770) wykonywał wiele doświadczeń publicznie, zwłaszcza z elektryczności (znano wtedy elektryzowanie przez tarcie). Stojąc na izolowanej podstawie eksperymentator wydobywał iskry z nosa obecnych, zapalał palne płyny iskrą z wyciągniętego palca, demonstrował “elektryczne” pocałunki. Wynalazek butelki lejdejskiej, pierwszego kondensatora pozwolił wykonywać bardziej efektowne doświadczenia. Wielki podziw budziło wtedy zabicie wróbla iskrą elektryczną z naładowanej butelki. Nollet wykonywał również efektowne doświadczenia z ludźmi. Ustawiał on szereg ludzi trzymających się za ręce i kazał pierwszemu z szeregu dotykać metalowego pręta wystającego z naelektryzowanej butli. W tym momencie cały szereg podskakiwał, krzycząc z przerażenia. Największą próbę wykonano w klasztorze kartuzów, gdzie 700 mnichów trzymając się za ręce utworzyło łańcuch długości około 1800 metrów. Kiedy Nollet wyładował w ten łańcuch dużą butelkę lejdejską, wszyscy w jednym momencie podskoczyli z chóralnym okrzykiem.
P
Pauli, Wolfgang (fizyk)
Fizyk Wolfgang Pauli (1900-1958) znany był z ciętego języka. Podczas dyskusji naukowej, jeden z jego kolegów poprosił o wolniejsze tempo, ponieważ nie potrafi mysleć tak szybko. Na to Pauli:
“Nie mam panu za złe, że myśli pan powoli, ale mam za złe, ze publikuje pan szybciej niż myśli.”
Wszyscy słyszeli o zasadzie Pauliego, a czy wiecie że jest jeszcze efekt Pauliego?
Polega na tym że w miejscu gdzie pojawił sie Pauli coś złego musiało się zdarzyć. Kiedyś z niewyjaśnionych przyczyn nastąpił wybuch w uniwersyteckim laboratorium, niszcząc je kompletnie.
Okazało się później, że dokładnie w chwili wybuchu, na stacji kolejowej zatrzymał się pociąg którym jechał Pauli.
Pewnego razu Wolfgang Pauli (1900-1958) przedstawiał swoją propozycje teorii wszystkiego, gdy wśród publiczności był obecny Niels Bohr, na którym teoria nie wywarła szczególnego wrażenia. Podniósł rękę i powiedział:
“Wszyscy tutaj na sali zgadzamy się, że twoja teoria jest szalona. Nie możemy się jednak zgodzić co do tego, czy jest ona wystarczająco szalona.”
Długo oczekiwany odczyt Wolfganga Pauliego (1900-1958) w Cambridge odbywał się w sali gdzie skrzypiała jedna deska. Kiedy Pauli natrafił na skrzypiącą deskę, zamiast jej unikać, celowo chodził po niej tam i z powrotem, przez cały czas skrzypiąc niemiłosiernie. Gdyby nagle ktoś zachichotał, ogarnęłoby to w mgnieniu oka całą salę, niczym ogień wyschnięte drewno w kominku. Na dodatek Pauli mówił o rozwiązywaniu liczącego dwadzieścia lat problemu z elektrodynamiki kwantowej, co stanowiło temat naprawdę wyrafinowany i większość audytorium nic z tego nie rozumiała. Najgorszy był moment, gdy Pauli podszedł do tablicy, dopisał maleńki symbol do niezmiernie długiego wzoru, wrócił do skrzypiącej deski, przeszedł po niej kilkakrotnie, zatrzymał się i grożąc przez cały czas palcem, powiedział:
“To wynika z przyjętej konwencji.”
Wolfgang Pauli (1900-1958) znany był ze swojego przesadnego krytycyzmu. Jeden z jego doktorantów wspominał:
“Pracować dla Pauliego to było cudowne. Można go było pytać o wszystko i nie bać się, że uzna jakieś pytanie za głupie. Pauli wszystkie pytania uznawał za głupie.”
Gdy w 1928 r. Wolfgang Pauli (1900-1958) przyjechał do Leydy wygłosić referat, Paul Ehrenferst przyjrzał się mu i powiedział:
“Pańskie prace podobają mi się bardziej niż pan.”
Pauli odrzekł:
“A ze mną jest akurat odwrotnie.”
Po śmierci Wolfgang Pauli (1900-1958) poszedł do nieba, Bóg powiedział do niego:
“Byłeś dobrym człowiekiem i dobrym fizykiem. Czy mogę zrobić coś, co sprawiło ci przyjemność?”
Na to Pauli:
“Panie Boże, chciałbym znać sekret budowy świata, bo całe życie starałem się go poznać.”
“Proszę bardzo” - rzekł Bóg, wyciągnął kredę, stworzył tablicę i napisał na niej kilka równań.
“Oto jest ten sekret.”
Pauli podszedł do tablicy, pokręcił głową i powiedział jedno, bardzo często przez siebie używane słowo:
“Dummnkopf (dureń).”
Planck, Max Karl Ernst Ludwig (fizyk)
Max Planck (1858-1947) został profesorem fizyki w Berlinie mając zaledwie 31 lat. Był drobny, niepozorny. Podobno wkrótce po przybyciu do Berlina, Planck zapomniał, w której sali miał wykładać, więc spytał portiera:
“Proszę mi powiedzieć, w której sali dziś wykłada dziś profesor Planck?”
Starszy wiekiem portier zmierzył Plancka wzrokiem, po czym poklepał go po ramieniu i rzekł:
“Nie idź tam młody człowieku. Jesteś jeszcze za młody, by zrozumieć wykłady naszego uczonego profesora Plancka.”
R
Roentgen, Conrad (fizyk)
Conrad Roentgen (1845-1923) otrzymał kiedyś list, w którym pewien pan prosił go o przysłanie kilku promieni i
instrukcji ich użycia, ponieważ nie ma czasu, by przyjechać do uczonego osobiście. Roentgen
odpowiedział:
“W tej chwili nie mam, niestety, promieni. Pragnę przy tym zauważyć, że ich wysyłka to nadzwyczaj skomplikowana sprawa.
Już łatwiej będzie panu przysłać mi swoją klatkę piersiową.”
Rowland, Henry Augustus (fizyk)
Henry Augustus Rowland (1848-1901) pewnego razu występował podczas rozprawy sądowej jako biegły powołany przez prokuratora. Obrońca oskarżonego, chcąc podważyć wiarygodność stwierdzeń, obciążających jego klienta, zapytał:
“Profesorze Rowland, a jakie ma pan kwalifikacje, by zeznawać w tym procesie?”
Rowland zmierzył adwokata wzrokiem i spokojnie odparł:
“Jestem najwybitniejszym fizykiem amerykańskim.”
Po zakończeniu rozprawy jeden z obecnych tam przyjaciół Rowlanda powiedział do niego:
“Czy rzeczywiście powinieneś się tak przedstawić sądowi?”
“A cóż innego miałem powiedzieć? Przecież zeznawałem pod przysięgą!” - odparł Rowland.
Rutherford, Ernest (fizyk)
Sir Ernest Rutherford (1871-1937) demonstrował kiedyś słuchaczom rozpad radu. Ekran raz świecił, raz ciemniał. Rutherford objaśniał:
“Teraz panowie widzą, że nic nie widać. A dlaczego nic nie widać, to zaraz panowie zobaczą.”
Russell, Bertrand (filozof, historyk, matematyk)
Bertrand Russell (1872-1970) wygłosił kiedyś popularny odczyt astronomiczny. Opowiadał, jak
Ziemia obraca się dookoła Słońca, a ono z kolei kręci się wokół środka wielkiego
zbiorowiska gwiazd, zwanego naszą galaktyką. Pod koniec wykładu w jednym z
końcowych rzędów podniosła się niewielka, starsza pani i rzekła:
“Wszystko, co pan powiedział, to bzdura. Świat jest naprawdę płaski i spoczywa
na grzbiecie gigantycznego żółwia.”
Naukowiec z uśmieszkiem wyższości spytał:
“A na czym spoczywa ten żółw?”
Starsza pani miała gotową odpowiedź:
“Bardzo pan sprytny, młody człowieku, bardzo sprytny, ale jest to żółw na żółwiu i tak do końca!”
S
Schrödinger, Erwin (fizyk)
Erwin Schrödinger (1887-1961) był nieprawdopodobnym kobieciarzem. Nieustanna pogoń za coraz to nowymi kochankami była tym co utrzymywało Schrödingera w stanie twórczego napięcia. Dla wszystkich swych kobiet pisywał okolicznościowe wiersze i poematy, sławiąc je za przynoszenie mu natchnienia. Jego jedyna żona do końca życia była wyrozumiała, przyjmując ze spokojem podboje męża i pozostając w bardzo dobrych stosunkach z jego kochankami.
Jednego razu powiedziała:
“Wiem, że byłoby łatwiej żyć z kanarkiem niż z koniem wyścigowym, ale ja naprawdę wolę rumaka.”
Karl Schwarzschild (fizyk, astronom)
Karl Schwarzschild (1873 - 1916) był człowiekiem bardzo roztargnionym. Świadczy o tym zabawna historia opowiadana przez Maxa Borna. W pewnej restauracji w Getyndze młodzi profesorowie i wykładowcy uniwersytetu zwykli się zbierać na lunch. Schwarzschild był jej stałym bywalcem aż do czasu swego małżeństwa. Parę tygodni po ślubie pojawił się jednak niespodziewanie przy stoliku i wdał się w dyskusję z kolegami. Po jakimś czasie jeden z obecnych zapytał:
“Jak się panu podoba życie człowieka żonatego?”
Schwarzschild złapał się za głowę, zarumienił się i z okrzykiem:
“Życie człowieka żonatego, ojej, zupełnie zapomniałem!” - i wybiegł z restauracji.
Skłodowska-Curie, Maria (fizyk, chemik)
Maria Skłodowska-Curie (1867-1934) była bardzo skromną, pracowitą i porządną kobietą. Podczas spotkania z drugim prezydentem Polski Stanisławem Wojciechowskim, Prezydent zapytał:
“Czy pamięta Pani jasiek, który mi pożyczyła na drogę, gdy jechałem z Paryża do Warszawy?”
“Pamiętam nawet, że pan mi go zapomniał zwrócić.” - odpowiedziała uczona.
Maria Skłodowska-Curie (1867-1934) chociaż jest uznawana za obrończynię kobiet, to nie popierała wszystkich nowości. Krótko przed śmiercią, widząc nowe buty swojej córki powiedziała:
“Och moje biedactwo, jakież okropne obcasy. Nie, nigdy mnie nie przekonasz, że kobiety są stworzone do chodzenia na szczudłach.”
T
Thompson, John Joseph (fizyk)
W swych wspomnieniach Sir John Joseph Thomson (1856-1940) opisał zabawny incydent z dzieciństwa, kiedy dostał od ojca w prezencie mikroskop i bardzo się cieszył z możliwości oglądania maleńkich przedmiotów. Pewnego dnia przybył w odwiedziny przyjaciel ojca, któremu chłopiec pokazał przez mikroskop swój włos. Gość był wyraźnie rozczarowany.
“Czy włos jest widoczny?” - spytał chłopiec.
“Ależ tak, widzę go!”
“Czyż nie jest wielki?”
“Tak, ale nie mogę na nim dojrzeć numeru!” - odparł gość.
“Numeru?” - zdziwił się chłopiec.
“Tak, numeru, przecież w Biblii powiedziano, że wszystkie włosy są policzone.”
Jedną z pasji Sir Johna Josepha Thomsona (1856-1940) było uczęszczanie na wszelkiego rodzaju wyprzedaże, gdzie lubił kupować różne rzeczy. Związana jest z tym zabawna anegdota. Otóż pewnego ranka pani Thomson, budząc się w sypialni, zauważyła, że mąż już wyszedł na wczesny poranny wykład, ale na poręczy krzesła wiszą jego spodnie. Przerażona myślą, że Thomson w roztargnieniu zapomniał ich na siebie włożyć, szybko zatelefonowała do portiera instytutu.
“Czy profesor Thomson już wszedł?” - zapytała.
“Tak, proszę pani, niedawno.”
“Czy… wyglądał normalnie?” - pytała dalej żona.
“Najzupełniej normalnie.” - odparł zdziwiony portier.
Okazało się, że poprzedniego dnia Thomson kupił na wyprzedaży kolejne używane spodnie i idąc na wykład, od razu je założył.
Thompson, William (Lord Kelvin) (matematyk, fizyk)
William Thompson (Lord Kelvin) (1824-1907) wymyślał wiele pomysłowych doświadczeń. Ale niejednokrotnie mogły one zakończyć się tragicznie. Kiedy Kelvin demonstrował nowy pomysł Hermannowi von Helmholtzowi ofiarą został kapelusz Helmholtza. Kelvin wprawił w ruch obrotowy ciężką płytę metalową, obracającą się na ostrzu. Aby pokazać jak dzięki obrotowi staje się ona nieruchoma, uderzył ją młotem. Płyta jednak wzięła mu to za złe, gdyż odleciała w jednym kierunku, podstawa żelazna zaś w drugim. Podstawa ta porwała kapelusz Helmholtza i rozpłatała go. Sama płyta szczęśliwie rozbiła tylko kilka szyb.
Pewnego razu William Thompson (Lord Kelvin) (1824-1907) demonstrował działanie wahadła balistycznego. Był to jeden z bardziej ulubionych jego pokazów i wymagał strzelby, z której strzelał do wahadła. Zdarzyło się jednak, że Kelvin chybił i kula przeszła przez ścianę do sąsiedniej sali wykładowej, gdzie utkwiła w tablicy. Przerażony Kelvin pobiegł zobaczyć co się stało. Na szczęście wykładający tam profesor nie poniósł szwanku, ale wbiegającego Kelvina studenci powitali okrzykiem:
“Nie trafił go pan, proszę spróbować jeszcze raz.”
V
Von Neumann, John (chemik, fizyk, matematyk)
Pewnego razu jeden ze studentów zaczepił w korytarzu idącego szybkim krokiem Johna Von Neumanna (1903-1957).
“Przepraszam, profesorze Von Neumann. Czy mógłby mi pan pomóc w pewnym problemie rachunkowym?”
“Dobrze kolego, byle szybko. Jestem bardzo zajęty.” - odparł Von Neumann.
“Mam kłopot z tym zadaniem.”
“Spójrzmy…”
Po krótkiej chwili słynny matematyk stwierdza:
“Odpowiedź brzmi dwa pi do potęgi piątej.”
“Wiem panie profesorze, bo rozwiązanie jest na odwrocie. Mam problem jedynie z dojściem do takiego wyniku.” - odparł student.
“Dobra, pokaż mi to jeszcze raz.” - zgodził się Von Neumann.
Po krótkiej pauzie stwierdza:
“Prawidłowa odpowiedź to dwa pi do potęgi piątej.”
Sfrustrowany już nieco student:
“Ale ja znam odpowiedź. Chciałbym po prostu wiedzieć, w jaki sposób rozwiązać to zadanie…”
Zniecierpliwiony von Neumann zakończył:
“Nie rozumiem o co ci już chodzi kolego, przecież przy tobie rozwiązałem to zadanie na dwa różne sposoby!”
John Von Neumann (1903-1957) był słabym kierowcą i często miewał wypadki, na szczęście niegroźne.
W Princeton ochrzczono żartobliwie jego nazwiskiem jedno ze skrzyżowań, ponieważ miał tam kilka stłuczek.
Von Neumann z właściwym sobie humorem opowiadał:
“Jechałem wzdłuż drogi i drzewa z prawej strony mijały mnie w równym szeregu z szybkością 60 mil na godzinę. Nagle jedno z nich wystąpiło z szeregu i stanęło mi na drodze.”
W
Weisskopf, Viktor (fizyk)
Pewnego razu w szkole nauczyciel był bardzo niezadowolony z przyszłego uczonego, Viktora Weisskopfa (1927-2002) i powiedział mu:
“Ty nie znasz żadnych dat!”
Ten odpowiedział:
“Ja znam wszystkie daty, tylko nie wiem, co się wtedy wydarzyło.”
Wiberg, Egon (chemik)
Egon Wiberg (1901-1976), chemik niemiecki, w swoim wykładzie tak oto opisywał mleko: “Mleko jest niejednorodną mieszaniną, którą za pomocą centryfugi można rozdzielić na dwie części: jedną - składającą się przeważnie z tłuszczu, i drugą - wodnistą, którą spotykamy w handlu pod nazwą mleko pełnotłuste”.
Egon Wiberg (1901-1976), przed przystąpieniem podczas wykładu do demonstracji uprzedził słuchaczy:
“A więc, proszę państwa, przystępuję do doświadczeń z chlorem. Chlor jest gazem trującym. Gdybym się wywrócił, proszę mnie wynieść na świeże powietrze. Tym samym wykład dzisiejszy byłby zakończony.”
Wiener, Norbert (matematyk)
Norbert Wiener (1894-1964), amerykański matematyk, twórca cybernetyki podobno kiedyś błądził po mieście nie mogąc trafić do własnego domu. W pewnym momencie spostrzegł dziewczynkę bawiącą się na ulicy.
Zapytał ją czy może wie gdzie znajduje się dom rodziny Wienerów.
Usłyszał w odpowiedzi:
“To ten dom, tatusiu.”
Norbert Wiener (1894-1964) tłumaczył kiedyś studentom teorię prawdopodobieństwa i chcąc przybliżyc im pojęcie “znikomej szansy” powiedział:
“Jest to cos rownie mało prawdopodobnego jak to, by stado małp, stukając na chybił trafił w klawisze maszyny do pisania, napisało wszystkie tomy Encyklopedii Britannica.”
Zapadła cisza, w której z końca sali dała się słyszeć czyjaś uwaga:
“Ale przecież raz to się wlaśnie wydarzyło.”
Wigner, Eugene Paul (fizyk)
Eugene Paul Wigner (1902-1995) wyróżniał się niezwykłą skromnością. Był kompletnie zaskoczony, kiedy w grudniu 1963 roku przyznano mu Nagrodę Nobla z fizyki. We wspomnieniach napisał:
“Miałem wątpliwość, czy zasłużyłem na Nagrodę Nobla. Przyszło mi wtedy na myśl stare niemieckie przysłowie: głupi mają szczęście.”
Podczas drugiej wojny światowej Eugene Paul Wigner (1902-1995) brał udział w Projekcie Manhattan.
Ze względu na tajność badań zatrudnieni tam uczeni otrzymali pseudonimy.
Wigner i Fermi otrzymali prawdziwe amerykańskie nazwiska.
Wigner nosił nazwisko Eugene Wagner, a Fermi Henry Farmer. Pewnego dnia gdy jechali razem drogą dostępną tylko dla nielicznych,
na punkcie kontrolnym strażnik zapytał Wignera o nazwisko. Ten odruchowo odpowiedział:
“Wigner, nie, przepraszam, Wagner.”
Strażnik oczywiście zauważył węgierski akcent Wignera.
Spojrzał na niego podejrzliwie i zapytał surowo:
“Czy Pan się naprawdę nazywa Wagner?”
Wigner zaniemówił, ale Fermi wyratował go z opresji.
Z przekonaniem i naciskiem powiedział:
“Jeżeli on się nie nazywa Wagner, to ja nie jestem Farmer!” - i strażnik ich przepuścił.
