System SQ4Re lub SQ4R jest to metoda nauki przeznaczona przede wszystkim dla osób pracujących z dużą ilością materiałów pisemnych (książek, publikacji naukowych, raportów), a więc świetnie nadająca się dla studentów, pracowników naukowych oraz tych którzy pragną zdobywać nową wiedzę poprzez intensywną lekturę.

Akronim SQ4R oznacza odpowiednio:
S – Survey, czyli Przegląd
Q – Question, czyli Pytanie (formułowanie pytań)
R – Read, czyli Czytanie
R – Recite, czyli Recytacja lub Odtwarzanie
R – Review, czyli Odtwarzanie lub Przeglądanie
R – Reflect, czyli Zastanawianie się

Gdyby trochę poszukać, w internecie można znaleźć rozmaite odmiany tego systemu (np. S4R, SRR, SQ3R, PQ4R itp.). Ja chcę się skupić na tej jednej, ponieważ wydaje się najszerzej traktować zagadnienie i przy odrobinie samozaparcia można we własnym zakresie przekształcić ją w dowolną z pozostałych.

Przyjrzyjmy się więc po kolei wszystkim etapom nauki wg metody SQ4R.

Reading schani

1. Survey, Preview – Przeglądanie
Przed szczegółowym zagłębieniem się w treść, dobrze jest dokonać szybkiego przeglądu artykułu/publikacji/tekstu. O tym jak bardzo się to przydaje i jak przyśpiesza pracę z tekstem wspominałem krótko przy okazji omawiania szybkiego czytania publikacji online.

Dokonując wstępnego przeglądu należy:

• zapoznać się ze strukturą dokumentu (podział na paragrafy i podpunkty),
• odnaleźć przygotowane przez autora “pomoce” wskazujące na istotne fragmenty materiału (pogrubienia, wyodrębnione akapity itp.),
• zapoznać się z opisami rysunków i tabel,
• zapoznać się z problemami do opracowania (zwykle są na końcu rozdziałów książek naukowych i podręczników),
• zapoznać się z tytułami oraz nagłówkami poszczególnych rozdziałów, punktów i podpunktów.

Celem wstępnego przeglądu jest zaznajomienie się ze strukturą i sposobem prezentacji informacji. Przegląd pozwala zrozumieć o czego dotyczy publikacja oraz co zawierają jej poszczególne części. Umożliwia także wstępne zapoznanie się ze stylem autora oraz zastosowaną przez niego metodą podkreślania wagi wybranych informacji. Dobry przegląd powinien trwać od kilku minut (w przypadku artykułów) do nawet pół godziny (w przypadku grubszych, bardziej skomplikowanych książek). Po jego zakończeniu powinieneś bez problemu zlokalizować najbardziej istotne informacje. Ewentualnie domyślić się, gdzie można je odnaleźć.

2. Question – fomułowanie pytań
Postawienie sobie pytań przed rozpoczęciem właściwej lektury pozwala na określenie celu. Prowokuje umysł do aktywnego poszukiwania odpowiedzi, co prowadzi do większej koncentracji oraz zrozumienia tekstu.

Aby sformułować pytania:

• Skorzystaj z Pytań Sokratesowych. Wykorzystaj je jako źródło inspiracji.
• Jeśli uczysz się z podręcznika akademickiego lub dowolnego innego, na końcu każdego rozdziału są przykładowe problemy do rozwiązania (zakładam, że już tam zaglądałeś podczas wstępnego przeglądu). Przeanalizuj je i spróbuj przekształcić je w konkretne pytania.
• Przyjrzyj się tytułom rozdziałów i poszczególnych paragrafów. Często wystarczy postawić na końcu znak zapytania, aby sformułować całkiem interesujące pytanie. Przykładowo nagłówek “Zasady Termodynamiki”, można przekształcić w eleganckie pytanie “Jakie są Zasady Termodynamiki?”.
• Zapytaj sam siebie, co już wiesz, a czego jeszcze musisz się dowiedzieć na dany temat.
• Zastanów się (wykorzystaj notatki z wykładu), które zagadnienia wykładowca uznał za istotne. Jeśli któregoś nie rozumiesz, przekształć je w pytanie.

Sprawnie przeprowadzony proces formułowania pytań powinien zakończyć się powstaniem listy sformułowanych z formie pytającej problemów, rozwiązania których oczekujesz znaleźć czytając dany materiał.
Kilka przydatnych koncepcji oraz wskazówek jak lepiej pracować z tekstem dostępnych jest tutaj.

3. Read – Czytanie
W odniesieniu do wcześniejszych punktów, czytanie właściwe można rozumieć jako proces poszukiwania odpowiedzi na postawione pytania. Czytając trzeba dążyć do pełnego zrozumienia tekstu. Często można odczuć chęć przeskakiwania trudniejszych określeń lub sformułowań. Jeżeli coś nie jest jasne, zawsze powinno się przeczytać dany fragment ponownie. Jeśli wciąż nie udało się zrozumieć zagadnienia, dobrze jest zanotować sobie gdzieś na boku krótką notkę i po skończonej lekturze skorzystać z innych źródeł informacji celem wyjaśnienia.
Pełne zrozumienie przekazu stanowi klucz do nauki i zapamiętania jego treści.

4. Recite – Recytacja, Odtwarzanie
Tego punktu nie należy rozumieć dosłownie. Recytacja zwykle kojarzy się z dosłownym odtworzeniem (słowo w słowo) nauczonego tekstu. Nam nie chodzi jednak o przysłowiowe “kucie na pamięć”. W tym wypadku poprzez odtwarzanie, należy rozumieć sformułowanie problemu własnymi słowami. Spróbuj w kilku zdaniach (na papierze) przedstawić odpowiedź na zadane pytanie, nie posługując sie opisem z książki/artykułu. Opisanie zagadnienia za pomocą posiadanego zasobu wiedzy i słownictwa (jedna z koncepcji holistycznej nauki), umożliwia skuteczne jej zarejestrowanie oraz w naszej pamięci długotrwałej (metodą skojarzeniową).

5. Review – Odtwarzanie, Przeglądanie
Niestety, jednorazowe zapoznanie się z materiałem nie wystarczy. Aby trwale zarejestrować materiał konieczne jest jego okresowe odtwarzanie, ale tu uwaga… jak wyczytałem niedawno w Science (vol.319, no. 5865, 15 luty 2008r) wyniki najnowszych badań dowodzą, że poprzestanie na odtwarzaniu poprzez ponowne przeczytanie nie ma istotnego wpływu na utrwalenie materiału w pamięci długotrwałej. Aby poprawić zapamiętywanie, konieczne jest aktywne testowanie posiadanej wiedzy. Dlatego nie można poprzestać na biernym przeglądaniu notatek (nawet własnych). Trzeba stawiać sobie problemy oraz zadawać pytania i spisywać odpowiedzi na nowo. Postępowanie to będzie to miało istotny wpływ na ilość zapamiętanego materiału oraz jakość jego odtworzenia z pamięci.

I jeszcze bardzo prosta i bardzo przydatna wskazówka dla wszystkich studentów i uczniów:
Pierwsze powtórzenie materiału z wykładu lub lekcji, powinno odbyć się już tego samego dnia wieczorem!

6. Reflect – Zastanawianie się
Krytyczna analiza i umiejętność szerokiego spojrzenia na dowolny problem jest cechą inteligentnego umysłu. Cechą, którą można sobie przyswoić poprzez regularne próby analizowania zdobytej wiedzy w szerszym kontekście. Przykładowo po zakończeniu lektury całego rozdziału, artykułu lub książki, dobrze jest poświęcić chwilę na refleksję i zastanowić się:

• jak poszczególne części komponują sie w większą całość?
• jaki sposób dany wycinek wiedzy uzupełnia całą dziedzinę?
• które fragmenty wymagają pogłębienia i dalszych studiów?
• jak można wykorzystać zdobytą wiedzę w praktyce?

To właśnie ten moment, w którym dokonuje się świadomej analizy zdobytej wiedzy, jest tak naprawdę momentem w którym w pełni wykorzystujemy, a wręcz rozwijamy zdolności naszego umysłu.

Porównując trening umysłu do ćwiczeń fizycznych… Jeśli w przypadku ćwiczeń fizycznych, największy progres uzyskuje się się poprzez zmuszanie organizmu do wysiłku w nieznacznym stopniu przekraczającym jego możliwości, to w przypadku treningu umysłowego podobny rezultat przynosi krytyczna wewnętrzna refleksja nad zdobywaną wiedzą. Dlatego nie warto jej zaniedbywać.

Zobacz także:
Academic Support Guides Textbook Study Strategies (@Cuesta College)
SQ4R Reading Method – Mind Map (@mappio.com)
Survey, Question, Read, Recite, Review, Reflect (@Florida Online Reading Personal Development)
SQ4R method (@West Virginia University)

Artykuły o podobnej tematyce:

• Techniki czytania
• Wszystko (prawie) co chciałbyś wiedzieć o czytaniu, a nie wiesz jak zapytać…
• Metody efektywnej nauki własnej
• Skimming, czyli szybkie czytanie publikacji
• Pytania Sokratesowe
• Praca z podręcznikiem akademickim
• Jak lepiej pracować z tekstem?

Oceń jednym kliknięciem!

Facebook